صفحه اصلي > خدمات پرستاری > تاریخچه پرستاری 
تاریخچه پرستاری
 

                                    

      

تاریخچه پرستاری

واژه پرستار به معنای پرستنده؛غمخوار و حافظ می باشد. و در فرهنگ لاتین پرستار از لغت Nutricious  گرفته شده است که به معنای پروردن ؛ تغذیه کردن و پرورش دادن است. با توجه به این معنا هرگونه مراقبت و مواظبتی که فرد از فرد دیگری اعم از بیمار یا سالم به عمل آورد پرستاری نامیده می شود. تاریخ پرستاری به طور جدایی ناپذیری با تاریخ رشته پزشکی پیوند دارد. قدیمی ترین نوشته های موجود در رابطه با پزشکی و مراقبت، از شرق باستان به دست آمده اند.

 نوشته های خطی  مربوط به ۱۷۵۰ قبل از میلاد و متعلق به بابلیان در زمان حمورابی وجود دارد که قوانین حقوقی و قضایی درباره ی مشاغل مربوط به پزشکی را در آن جامعه  تعریف می‌کند. اگرچه که در تعریف و مفهوم باستانی بیماری، عامل بیماری خدایانی خشمگین هستند که  ملت را به خاطر گناهانشان جزا می‌دهند، اما این مساله نیز مانع از تعهد و احساس مسئولیت افراد جامعه و خانواده در قبال بیماران در رسیدگی و مراقبت از بیماران نشد. در قوانین حمورابی، برای برخی مراقبت ها نظیر کار ماماها، شیر دادن به نوزادان و مراقبت از مادران ضعیف شده حقوق در نظر گرفته شده بود.

 

 

در مصر باستان

تاسیسات درمانی عمدتا در معابد وجود داشت و  در این تاسیسات درمانی زنان خدمتگذار معابد از جایگاه بالایی برخوردار بودند.آنها دست در دست و پا به پای پزشکان کار می‌کردند و از بیماران مراقبتهای پزشکی و پرستاری به عمل می‌آوردند.غالبا برای پرستاری در محیط‌های مسکونی از زنان استفاده می‌شد که آنها غالبا ضروریات علمی را از درون خانواده آموخته بودند و یا به صورت غریزی انجام می‌دادند.

در هندوستان، 300 سال قبل از میلاد

مقرراتی برای بهداشت، تهویه و راحتی بیماران در بیمارستان‌ها به  اجرا در آمد و مکتوب نگهداری شد.مراقبت از بیماران را مردانی که در این زمینه آموزش دیده بودند بر عهده داشتند. در سال ۲۵۰ قبل از میلاد اولین مدرسه پرستاری در هندوستان آغاز به کار کرد که در آن  دانش آموزان  اصول، مقررات و مهارتهای پرستاری را از قبیل: آشپزی ،  مراقبت‌های بدنی و ماساژ  را می‌آموختند، یک متن که مدتها بعد و در حدود ۵۵۰ میلادی نگارش شده، توانایی‌ها و مهارت‌هایی که یک پرستار می‌بایست دارا باشد را اینگونه توصیف می‌کند: ... او می‌تواند بیمار را به سمت خود جلب کند، در برابر پزشک وفادار است، در بدن، روح و حرف زدن خالص است، باهوش و کارآمد کار می‌کند.

در روم باستان

پرستاری در لابلای خون و جنگ و شمشیر در لژیون های نظامی روم توسعه و رشد پیدا کرد. سربازان تحت آموزش‌های مقدماتی کمک های اولیه قرار می‌گرفتند در همین هنگام نیز حمل بیماران و مجروحان به بیمارستان‌های نظامی نیز صورت می‌گرفت که در آنجا و بیمارستان‌های نظامی از زنان  آموزش دیده در زمینه مقررات پرستاری و پزشکی استفاده می‌شد.

دریونان باستان

در کنار پزشکی سنتی دینی شرقی در پایان قرن پنجم قبل از میلاد مسیح ، پزشکی عقلانی نیز پیشرفت نمود. برای این دوران از علم پزشکی، پزشک سرشناس یونانی  بقراط ، در یونان و جهان معنای خاصی دارد. در یونان  دانش آموزان پزشکی هم وظیفه داشتند که بعنوان پرستار از بیماران مراقبت کنند.در یک مجموعه ی خطی  یونانی در مبحث پزشکی که توسط بقراط نوشته شده، به وضوح مطالبی درباره ی نقش پزشکان  در امور مراقبتی بیان شده، بطور مثال یک   سلسله مراتب برای دانش آموزان پزشکی وجود دارد که این سلسله مراتب بر اساس سطح تحصیلی ، آنان را به امور مراقبتی مشخص موظف می‌کند، پزشکان در حال  تحصیل وظایفی از قبیل  غذا دادن و خوراندن دارو  به بیماران، پیشبرد درمان را دارند و چگونه بیماران را تحت نظر قرار می‌گیرند و دیگر مفاهیم اساسی پرستاری. اشخاص دیگری نیز بودند که به نام "ناظر بیماران" شناخته می‌شدند و نقش آنها نه تنها مواظبت از بیماران بود بلکه به نوعی دستیاران یا همکاران این پزشکان در بیمارستان‌ها بودند.

در اسلام

پرستاری از شروع جنگ‏های‏اولیه در صدر اسلام در میادین جنگ‏ها شروع‏گردیده و تاریخ هزار ساله دارد. در تاریخ اسلامی، به روایتی"کعیبه بنت اسد الاســلامیه" که به "رفیده الاسلامیه" (رفيدة الأسلمية) ، مشهور است بعنوان اولین پرستار  اسلام به شمار می‌رود.وی در جنگ بدر  شیوه‌های استاندارد مراقبتی را برای  سربازان  مجروح به کار گرفت به عنوان مثال دادن آگاهی‌های لازم به کادر پرستاریش در مورد ضروریات  پزشکی  و بهداشتی ، مدیریت کردن مراقبتهای  اورژانسی ،  یا چگونگی حمل و مراقبتهای مجروحان . در تاریخ از زنان دیگری نیز به عنوان پرستاران صدر اسلام نام برده شده است. از جمله نسیبه، ام سلیمه، ام عطیه، فاطمه‏علیها السلام  و زینب‏علیها السلام .

در اروپای قرون وسطی

رشته پرستاری بعنوان یک تخصص در اصل با اتکا به مفهوم عشق به هم نوع در دین مسیحیت به ویژه در جوامع مذهبی و همچنین بسیاری از صومعه‌های تازه تاسیس گسترش می‌یافت. مشکلات اساسی و مرکزی پرستاران عبارت بود ازطاعون و جذام که هر دو، مابین قرون ۱۳ و ۱۴ میلادی اروپا  را درگیر خود نمود و در اصل تبعات  جنگهای صلیبی  در اروپا بود. برای مراقبت از بیماران جذامی و طاعون زدگان درمانگاه های تخصصی در اروپا تاسیس شد که در آن ها فرقه‌های مذهبی متفاوت مسیحی و غیره بصورت اختصاصی از بیماران مراقبت‌های لازم را به عمل می‌آوردند

در آغاز دوران مدرن اروپا

از سال ۱۶۰۰ تا ۱۸۰۰ میلادی، اروپای پروتستان  دارای چند بیمارستان درخور توجه بود، ولی هیچ سیستم پرستاری منظم و مرتبی نداشت. تضعیف نقش زن باعث شد که فعالیت پزشکان و پرستاران زن محدود به کمک به همسایگان و خانواده‌های خود شود که بدون حقوق  بود و دارای ظرفیت شناخته شده‌ای نبود. در کشورهای کاتولیک راهبه‌ها در بیمارستان‌ها خدمت پرستاری ارائه می‌دادند. نقش رهبری در این زمینه به عهده بنیاد خیریه دختران سن وینست دو پل بود که در سال ۱۶۳۳ بنیان گذاشته شد. در کشورهای کاتولیک بنابر دستور راهبه‌ها در بیمارستان‌ها خدمات پرستاری ارائه می‌شد. گروهی از راهبه‌های کاتولیک گستره کاری خود را به مناطق جدیدی افزایش دادند.

با آغاز سده ۱۸ میلادی

پرستاری و مراقبت‌های پزشکی اغلب توسط طیف پایین و بیسواد جامعه انجام می‌شد، همزمان طبق پیشنهادها نظری برای ورود به شغل پرستاری سطح معینی از تحصیلات  برای زنان طبقه متوسط تعیین شد. در نتیجه کمبود پرسنل متخصص بسیار به وضوح پدیدار شد.در سال ۱۷۸۱ اولین مدرسهءعمومی پرستاری آلمان  در شهر  مانهایم  توسط "فرانتس آنتوان مای" تاسیس شد. این مدرسه تلاش می‌کرد که یک دوره آموزشی حداقل سه ماهه برای پرستاران برگزار کند. دراتریش جورف دوم  اصلاحات اتریش را سامان داد و در سال ۱۷۸۴ بیمارستان عمومی  وین آغاز به کار کرد.

پرستاری در قرن نوزدهم

 پرستاری وارد شکل جدیدی از حیات خود شد. در سراسر دنیا و همزمان در اروپا جنبش‌های انسان دوستانه و سازمانهای ارگان یافته برای کمک به انسانها تاسیس می‌شد و نیاز به پرستارانی آموزش دیده و حرفه‌ای روز به روز بیشتر احساس می‌شد.در اروپا  نگاه به مقوله پرستاری درحال تغییر کردن به یک حرفه بود و در نتیجه در اروپا همگام با جهان نقش و جایگاه اجتماعی یک پرستار در حال تغییر بود. یک پزشک آلمانی به نام تئو دور فلیدنر به همراه همسرش فریدریکه  فلیدنر  در 13 اکتبر ۱۸۳۶ یک آموزشکده پرستاری برای بانوان پروتستات در آلمان تاسیس کرد تا تاثیرات مضر مراقبت های نا مناسب از بیمارها توسط کادر  آموزش  دیده نشده کاهش یابد، این آموزشکده  و دیگر ارگان‌های هم زمان تاسیس شده در اروپا خود به خوبی مبین اهمیت پیدا کردن جایگاه پرستار در اروپا در قرن نوزدهم هستند.

جنگ جهانی اول باعث بوجود آمدن یک شکاف بزرگ در راه توسعه پرستاری شد، تمام تلاش‌ها برای اتحاد و  استاندارد سازی  پرستاری متوقف شد، پرستاران در کشورهای  جداگانه بر روی رسالت اساسی و اولیه پرستاری که مراقبت از مجروحان  جنگی  بود می‌پرداختند.در اتریش پس از جنگ و به علت پی بردن به نیاز به پرستاران حرفه‌ای در شرایطی نظیر جنگ، در سال  ۱۹۳۳ "گروه فارغ التحصیلان پرستاری اتریش"  تاسیس شد.

پرستاری مدرن

درقرن 19 میلادی در آلمان  و  بریتانیا  شروع شد و در سال ۱۹۰۰ در سراسر جهان گسترش یافت. پرستارانی که در مراکز مذهبی با انگیزه‌های مذهبی در حال آموزش دیدن بودند رفته رفته قواعد سختگیرانه پزشکی  و  سلامت  و مراقبت علمی را می‌آموختند که توسط پزشکان تدریس می‌شد. پرستار انگلیسی  فلورانس ناینتینگل  در چنین مکانی تعلیم دید ولی بعدها نقدهایی به این موسسات داشت.در طول  جنگ کریمه  نایتینگل نه تنها در نیازها و ضروریات حرفه ای پرستاری همچنین در درک شخصی و چگونگی تعامل در چارچوب  شغل خود به شناخت رسید. او در سال ۱۸۵۹ کتابی باعنوان "نکاتی درباره پرستاری" منتشر کرد. این نوشته بعنوان اولین‌ها در زمینه تئوری پرستاری بشمار می‌رود که همچنین توانست شیوه آموزش پرستاری را دچار اصلاحات اساسی نماید.او بدینوسیله بر هنری دونان تاثیر گذاشت، او موسس جنبش  جهانی صلیب سرخ و  هلال احمر  بود و همچنین تاثیر بسیار زیادی در جدایی مدارس تخصصی پرستاری از مراکز   مذهبی  داشت که منجر به حرفه‌ای شدن و بصورت یک شغل  تبدیل شدن پرستاری شد.در ایالات متحده در سال ۱۸۹۹ شورای بین المللی پرستاران تاسیس شد که سخنگوی  پرستاری، مرکز ثقل و مرتبط کننده پرستاران در سراسر جهان  بود و توسعه شغلی و حرفه‌ای پرستاری را در سراسر جهان ،پیش می‌برد .

پرستاری حرفه‌ای در ایران

برگرفته از پرستاری حرفه‌ای در کشورهای اروپایی است، اولین بار در سال ۱۲۹۴ شمسی میسیونرهای مذهبی در  ارومیه  مدرسه پرستاری تاسیس کردند و این شیوه بعدها به سایر شهرهای ایران نیز گسترش یافت. در سال ۱۲۹۵ آموزشگاه دیگری در تبریز با پذیرش داوطلبان دارای مدرک سوم  متوسطه و به صورت دوره سه ساله به تربیت پرستار مبادرت نمود.در دهه ۳۰   شمسی  اساسنامه‌های آموزشگاه‌های پرستاری توسط وزارت بهداری  در ایران تدوین شد.

 در سال‌های ۱۳۲۰ تا ۱۳۳۸ به ترتیب آموزشگاه‌های پرستاری شرکت نفت آبادان  ۱۳۲۰، هلال احمر  همدان ۱۳۲۷،  تهران ۱۳۲۸، نمازی شیراز ۱۳۳۳ و جرجانی  مشهد ۱۳۳۸ تاسیس شدند. انجمن صنفی پرستاران در سال ۱۳۳۶ تشکیل شد و این انجمن به شورای بین‌المللی پرستاری پیوست. از شرایط پذیرش برخی از آموزشگاه‌ها داشتن مدرک دیپلم کامل متوسطه بود.در سال ۱۳۳۷ طبق اساسنامه آموزشگاه‌های پرستاری مصوب شورای عالی فرهنگ، مقرر گردید پذیرش داوطلبان کلیه آموزشگاه‌ها با مدرک کامل متوسطه، دوره تحصیل سه سال و ارزش آن معادل  لیسانس  پرستاری محسوب گردد.برگرفته از پرستاری حرفه‌ای در کشورهای اروپایی است، اولین بار در سال ۱۲۹۴ شمسی میسیونرهای مذهبی در  ارومیه  مدرسه پرستاری تاسیس کردند و این شیوه بعدها به سایر شهرهای ایران نیز گسترش یافت. در سال ۱۲۹۵ آموزشگاه دیگری در تبریز با پذیرش داوطلبان دارای مدرک سوم  متوسطه و به صورت دوره سه ساله به تربیت پرستار مبادرت نمود.

در سال ۱۳۵۹ با تشکیل شاخه پرستاری ستاد انقلاب فرهنگی برنامه ریزی متمرکز پرستاری توسط این شاخه با استفاده از نظرات صاحب نظران پرستاری صورت گرفت.با تشکیل وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی، در سال ۱۳۶۵ و ایجاد دانشکده‌های پرستاری و مامایی ، کیفیت آموزش پرستاری توسعه فراوان یافت. به گونه‌ای که از سال ۱۳۶۵ آموزش پرستاری در جهت فلسفه جامع گرا، جامعه نگر و جامع نگر گام‌های موثری برداشته است.در سال ۱۳۶۹ انجمن پرستاری ایران  بعنوان اولین تشکل صنفی پرستاری  بعد از انقلاب تاسیس گردید.

در سال ۱۳۷۳ برنامه کارشناسی  رشته پرستاری در راستای آموزشی جامعه نگر تدوین و در سال ۱۳۷۴ برنامه به تصویب شورای عالی برنامه ریزی وزارت فرهنگ و آموزش عالی رسید. پس از تشکیل شورای عالی برنامه ریزی علوم پزشکی در  وزارت بهداشت درمان و آمورش پزشکی این برنامه تحت نظارت کامل وزارت خانه قرار گرفت. و بعد از پی گیری فعالان پرستاری اساسنامه قانون نظام پرستاری در ۲۱ مرداد ۱۳۸۰ تصویب شد

شورای بین‌المللی پرستاران ICN

در سال ۱۸۹۹ شورای بین‌المللی پرستاران (آی سی ان) به عنوان فدراسیونی جهانی از سازمان‌های پرستاری دنیا در لندن تشکیل شد. این سازمان در واقع یک انجمن متشکل از ۱۳۰ انجمن حرفه‌ای پرستاری ملی است و رسالت آن نمایندگی میلیون‌ها پرستار در سراسرجهان می‌باشد. این شورا به صورت رسمی در سال ۱۸۹۹ آغاز به کار کرد ولی اولین نشست واضح این شورا پنج سال بعد یعنی در سال ۱۹۰۴  در برلین برگزار شد که در آن گروه‌های پرستاری به نمایندگی از انگلستان ، ایرلند ، ایالات متحده  و آلمان  حضور داشت. مقر اصلی این سازمان هم اکنون در شهر ژنو در کشور سوئیس قرار دارد.

منشور اخلاقی پرستاری

  ICN در سال ۱۹۵۳ یک منشور اخلاقی برای پرستاری بنا نهاد که آخرین بار در سال ۲۰۰۶ ویرایش شد. این منشور باید جایگاه اجتماعی پرستاری را در جامعه روشن نماید و خط و مشی حرفه‌ای پرستاری را در با توجه به  حقوق بشر تقویت کند. این اصول یک درک جامع از پرستاری را بیان می‌کنند و جهت گیری کلی آن را مشخص می‌نمایند.
طبق منشور اخلاقی ICN ، پنج وظیفه اصلی پرستاری عبارند از:

·       اشاعه سلامت 

·       پیشگیری از بیماری‌ها

·       بازسازی و حفظ سلامت

·       کاهش درد

·       حراست از زندگی و کرامت انسان

تعریف پرستاری:

 پرستاری هنروعلمی است که مشتمل بر فعاليتها , مفاهيم و مهارتهای مرتبط با علوم پايه اجتماعی , علوم فيزيکی, اخلاقی , موضوعات معاصر و ساير زمينه ها می باشد . پرستاری حرفه منحصر به فردی است زيرا پاسخ افراد و خانواده ها به ارتقائ سلامت ,حفظ سلامت و مشکلات بهداشتی را مشخص می کند

تعريف ويرجينيا هندرسون (۱۹۶۶)از پرستاری : يگانه وظيفه پرستار کمک و مساعدت افراد سالم يا بيمار جهت انجام فعاليت موثر بر سلامتی,بهبودی و يا مرگ توام با آرامش برای مدد جو ميباشد .

پرستاری عبارت است از محافظت ، ارتقاو به حد مطلوب رساندن سلامتی و توانایی ها ، پیشگیری از بیماری و صدمات ، تخفیف آلام و دردها از طریق تشخیص و درمان پاسخهای انسانی و دفاع از حقوق مراقبتی افراد ، خانواده ها و اجتماعات و جوامع .

پرستارحرفه ای

فردی ست که خدمات مخصوص راطبق استاداردهای علمی با پيروی از قوانين اخلاقی ارائه ميدهد . اساس اعمال حرفه ای اين شغل , از تئوری های پرستاری مرتبط با ارزشهای اجتماعی ,آمادگی های تحصيلی ,انگيزه ,خود مختاری ,احساس تعهد ,ادراک اجتماعی و قوانين اخلاقی نشات گرفته استتخصص در پرستار ی در نتيجه  دانش وتجربيات بالينی می باشد و مهارتهای تفکر انتقادی برای پرستاری ضروری هستند  

ویژگی های موجود در تعاریف پرستاری:

1-    بیان هدف خاص : هدف از پرستاری، ترویج و ارتقای سلامتی، بهبودی، رشد و توسعه، پیشگیری از بیماری، آسیب یا ناتوانی است. در زمان بیماری یا ناتوانی، هدف پرستاری، به حداقل رساندن ناراحتی و دردو رنج مردم و قادر ساختن آنها برای درک و کنار آمدن با بیماری، درمان و عواقب آن است. زمانی که مرگ اجتناب ناپذیر است، هدف از پرستاری، حفظ بهترین کیفیت ممکن از زندگی تا پایان آن است.

2- بیان مداخلات خاص: مداخلات و اقدامات پرستاری مربوط به توانمندسازی افراد، کمک به آن ها برای دستیابی، حفظ یا بهبود استقلال است. پرستاری فرآیندی عقلانی، جسمی، عاطفی و احساسی است که شامل شناسایی نیازهای پرستاری، مداخلات درمانی و مراقبت فردی، اطلاعات، آموزش، مشاوره و حمایت های جسمی، عاطفی و معنوی است.

3- دامنه خاص : حوزه خاص پرستاری، پاسخ های منحصر به فرد و تجارب افراد از سلامت، بیماری، ضعف و ناتوانی، وقایع مرتبط با سلامت است. پاسخ ها و واکنش های افراد ممکن است فیزیولوژیکی، روانی، اجتماعی، فرهنگی، معنوی و یا اغلب ترکیبی از همه این ها باشد.  

4- تمرکز ویژه : تمرکز پرستاری بر کل پاسخ های فرد و انسان است، نه تنها یک جنبه خاص از شخص و یا یک بیماری پاتولوژیک خاص.  

5- یک پایه ارزشی خاص : پرستاری مبتنی بر ارزش های اخلاقی است که به کرامت، استقلال و منحصر به فرد بودن انسان احترام می گذارد. ارتباط بین پرستار و بیمار و مسئولیت پذیری در قبال تصمیمات و اقدامات، مورد احترام پرستاری است. این ارزش ها در قالب کدهای اخلاقی نوشته شده و توسط سیستم مقررات حرفه ای حمایت می شود.  

6- تعهد به همکاری : کار پرستاران در مشارکت با بیماران، بستگان آن ها، دیگر مراقبین و با همکاری سایر اعضای یک تیم چند رشته ای صورت می گیرد. پرستاران چه بر کار سایرین نظارت کنند و چه تحت نظارت سایرین کار کنند، شخصا و به شکل حرفه ای مسئول تصمیمات و اقدامات خود خواهند بود.

اهداف پرستاری :

·       ارتقا و حفظ سلامت

·       مراقبت از افرادی که سلامتی آن ها به خطر افتاده است.

·       کمک به بهبودی

·       تسهیل در استقلال

·       برآورده کردن نیازها

·       بهبود / حفظ رفاه / کیفیت زندگی

پرستار فردي است با تحصیلات دانشگاهی  ‌در مقاطع کاردانی ؛کارشناسی ؛کارشناسی ارشد و دکترا در رشته حرفه اي پرستاری كه در هر پست و مقام و محيطي  قادر است نقش شش گانه ذيل را در مواجهه با مددجويان ايفا نمايد:

1-  نقش مراقبتي

2-  نقش درماني

3-  نقش حفاظتي

4-  نقش آموزشي

5-  نقش هماهنگي

6-  نقش حمايتي

مسئولیت ها و نقش های حرفه ای پرستار:

استقلال و پاسخگویی : استقلال یکی از عناصر اساسی حرفه پرستاری است. در پرستاری روش هایی وجود دارند که پرستار می تواند بدون دستور پزشک آن ها را انجام دهد. یکی از روش های دست یافتن به استقلال بیشتر، بالا بردن سطح تحصیلات است. اما باید در نظر داشت که با افزایش استقلال، مسئولیت و پاسخگویی نیز بیشتر می شوند. پاسخگویی به این معنا است که پرستار از نظر حرفه ای و قانونی برای نوع و کیفیت مراقبت پرستاری که ارائه می دهد، مسئول است.

مراقبت : به عنوان مراقب، پرستار به مددجو جهت دستیابی به سلامتی از طریق فرآیند بهبودی کمک می کند. بهبودی فراتر از درمان بیماری خاص است. پرستار کل نیازهای مراقبت بهداشتی مددجو را مشخص می کند که شامل روش هایی برای توانبخشی عاطفی، روحی و رفاه اجتماعی می باشند.

حمایت : پرستار در نقش حامی مددجو، از حقوق انسانی و قانونی مددجو حمایت کرده و در صورت نیاز برای گرفتن آن حقوق همکاری می نماید. پرستار با در نظر گرفتن فرهنگ و مذهب مددجو از وی حمایت می کند. ارائه اطلاعات بیشتر برای کمک به تصمیم گیری، کمک به حفظ روابط خانوادگی، دفاع از حقوق مددجو در برابر سیاست ها و اقدامات مخل سلامتی مددجو از نمونه اقدامات پرستار در نقش حمایتی اوست.

آموزش : ارائه اطلاعات و آموزش به مددجو از نقش های مهم یک پرستار است. در ایفای این نقش پرستار ضمن آموزش موارد مورد نیاز به مددجو، به بررسی میزان درک وی از مباحث آموزشی می پردازد. یادگیری و رفتارهای مددجو را تقویت می نماید و پیشرفت مددجو در یادگیری را ارزشیابی می کند. آموزش به شکل رسمی و یا غیر رسمی ارائه می شود.

ارتباط : لازمه پرستاری ارتباط با مددجویان، خانواده ها، سایر پرستاران و کارکنان مراقبت بهداشتی و جامعه می باشد. بدون ارتباط خوب، ارائه مراقبت موثر، اتخاذ تصمیم، محافظت از مددجو، توان بخشی یا آموزش غیر ممکن است. کیفیت ارتباط عامل مهم در رفع نیازهای افراد، خانواده و جوامع است.

مدیریت و رهبری: پرستار به عنوان مدیر فعالیت های سایر اعضای تیم مراقبتی را هنگام ارائه مراقبت به مددجویان هماهنگ می کند. برای انجام مدیریت موثر، پرستار از مهارت های تصمیم گیری بالینی استفاده می کند. پرستار با تعیین بهترین رویکرد برای هر بیمار، اقدامات لازم را برنامه ریزی می کند. و در این راه با مددجو، خانواده ، سایر کارکنان مراقبت بهداشتی مشاوره و تشریک مساعی می نماید.

مشاوره : مشاوره فرایندی بین فردی است که در تصمیم گیری جهت ارتقاء بهبودی و رفاه کلی به بیمار کمک می کند . اکثرا اعضاء خانواده و یا افراد نزدیک خانواده در جلسات مشاوره دخالت داده می شوند . هر شرکت کننده ای باید در این موقعیت ها و محیط ها احساس راحتی نماید . مشاوره همانند آموزش بصورت رسمی یا غیر رسمی می باشد .

توسعه شغل

نوآوری ها در مراقبت بهداشتی، توسعه سیستم های مراقبت بهداشتی و افزایش نیازهای مددجویان محرکی برای ایجاد نقش های جدید پرستاری است.

 به علت افزایش فرصت های آموزشی برای پرستاران، رشد پرستاری به عنوان حرفه و افزایش توجه به غنی سازی شغل، حرفه پرستاری نقش های وسیع و انواع فرصت های شغلی مختلف را ارائه نموده است.

مسیر شغلی یک پرستار می تواند نامحدود باشد. مثال هایی از نقش های شغل شامل مربی پرستاری، مدیران و سر پرستاران پرستاری، پرستار پژوهشگر، پرستار مدیریت ریسک، پرستار بهبود کیفیت و مشاور است.

پرستار بالینی (Clinical Nurse ) : پرستاران ارائه دهنده مراقبت مستقیم اکثریت پرستاران حرفه ای را شامل می شوند. ارائه این خدمت در مراکز مراقبتی بیمارستانی و اخیرا به شکل مراقبت در منزل انجام می شود.فعالیت در بیمارستان ممکن است به شکل کار در بخش های داخلی جراحی ، بخش های ویژه ، اورژانس و یا ... باشد. همچنین ممکن است پرستاران در بخش های خاص نظیر پیوند ، نوتوانی یا سرطان مشغول به کار باشند. کار در بخش های خاص و ویژه نیازمند دانش، تجربه و آموزش های مداوم و ضمن خدمت است.

پرستاران پیشرفته (Advanced Nurse):

 پرستاری با حداکثر عملکرد مستقل است. دارای مدرک کارشناسی ارشد یا دکتری در پرستاری ، آموزش پیشرفته داروشناسی و بررسی جسمی بوده و تخصص در حیطه خاص دارند.

1.   پرستار بالینی پیشرفته( Advanced Clinical Nurse ) شامل چهار گروه می گردد:

2.     پرستار درمانگر  ( Nurse practitioner)

3.    پرستار متخصص بالینی (Clinical Nurse Specialist)

4.    پرستار بیهوشی (Nurse Anesthetist  )

5.   پرستار ماما (Nurse Midwife )

روند تغییرات در پرستاری

پرستاری حرفه ای غیرقابل تغییر و ایستا نیست. بلکه به طور مستمر رشد کرده و همچنان که جامعه و سبک زندگی تغییر می کند، روش های مراقبت بهداشتی و پرستاران نیز تغییر می کند. فلسفه کنونی پرستاری، نشانه روند کل نگر به مددجو است. پرستاری در مسیر توسعه مراقبت، نیازمند کسب علوم اجتماعی و سایر زمینه های مرتبط است.

مقاطع پرستاری

    کمک بهیار:  عضوی از تیم درمان بوده که زیر نظر پرستاران انجام وظیفه می‌کند  افراد فوق دوره‌های سه ماهه آموزش کمک بهیاری را طی می کنند.

   بهیاری یا دیپلم پرستاری (Diploma in Nursing): نوعی گواهینامه در تأیید گذراندن دوره‌های کوتاه‌مدت و سطح پایینی از آموزش پرستاری را شامل می شود. معمولا دربیمارستان‌ها برای افراد ارائه می گردد و دانشجویانی که این‌نوع دیپلم را دریافت کرده‌اند در مداخلات درمانی پرستاری نمی‌توانند شرکت کنند و تنها وظایف اقامتی و بهداشت فردی بیماران را به‌عهده می‌گیرند. با دردست داشتن این نوع دیپلم٬ برای شرکت در لیسانس در رشته‌های مرتبط، مجوز خواهند داشت.

 کارشناس پرستاری(Bachelor of Scinence in Nursing (BSN):

    دوره‌ای چهار ساله دریافت مدرک در علوم پرستاری می‌باشد. پرستاری رشته‌ای مستقل و شاخه‌ای از علوم پزشکی بوده که دانش آموختگان آن به عنوان عضوی از تیم سلامت در عرصه‌های مختلف مربوط به ارائه خدمات بهداشتی،آموزشی پژوهشی، مشاوره‌ای، پیشگیری،مدیریتی و حمایتی، مراقبت‌های درمانی و توانبخشی می‌پردازند. دوره کارشناسی پیوسته پرستاری اولین مقطع تحصیلی رشته پرستاری است که برنامه آن بر اساس ضوابط علمی و ارزش‌های اسلامی تهیه و تدوین شده است.

—  خصوصیات جسمی و توانایی‌های لازم

پرستار باید از سلامت کامل جسمی و ذهنی و روحی برخوردار بوده و فردی دقیق، علاقه‌مند و صبور باشد. هم‌چنین او باید کنترل کافی روی احساسات شخصی خود داشته باشد.

—   مدارک تحصیلی و دوره‌های آموزشی

افراد پس از گرفتن مدرک دیپلم متوسطه و قبولی در آزمون سراسری گروه علوم تجربی می‌توانند در این رشته به تحصیل بپردازند و سپس در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا نیز ادامه تحصیل دهند.

—  مدت دوره آموزش

مدت تحصیل حداقل ۴ سال و حداکثر ۵ سال (در شرایط خاص و با موافقت آموزش کل دانشگاه علوم پزشکی مثل: مرخصی تحصیلی و ) می‌باشد.

—   محل و شرایط شغلی

محل احتمالی استخدام می‌تواند بیمارستانها، کلینیکها و پاراکلینیک‌های دولتی و خصوصی، به عنوان استاد در دانشگاهها و... باشد. این رشته یا شغل در اکثر مراکز درمانی دولتی و خصوصی و غیره بصورت شیفت در گردش (صبح، عصر و شب) یا شیفت ثابت می‌باشد. شرایط محیط کاری بستگی به نوع مسئولیت پرستار در بخشهای بیمارستانی و مراکز درمانی دارد و این شرایط در هر بخشی ( اورژانس ، اطفال، داخلی و جراحی ، ICU ، CCU ، اتاق عمل ) با بخش دیگر تفاوت دارد.

—  تعداد واحدهای درسی

تعداد کل واحدهای درسی لازم برای گذراندن دوره کارشناسی پیوسته پرستاری ۱۳۰ واحد و بر اساس سرفصل دروس به شرح زیر است:

دروس عمومی ۲۰ واحد- دروس پایه ۱۶ واحد- دروس اصلی ۱۲ واحد- دروس اختصاصی ۴۶ واحد- کارآموزی ۱۲ واحد- کارآموزی در عرصه ۲۴ واحد

 کارشناسی ارشد پرستاری (Master of nursing) (ناپیوسته):

 به دوره‌ای اطلاق می‌شود که تحصیلات بالاتر از کارشناسی را در بر می‌گیرد و اولین مقطع تحصیلی پس از کارشناسی می‌باشد. هدف از ایجاد آن تربیت افرادی لایق، متعهد و متبحر می‌باشد بطوریکه بتوانند بر مبانی علوم پرستاری و متون علمی موجود احاطه یافته در اثر آشنایی با روشهای پیشرفته تحقیق در علوم و بدست آوردن کارایی و لیاقت و مهارت علمی و عملی لازم، مجموعه را به گونه‌ای کسب کنند که بخوبی بتوانند در هریک از ابعاد پرستاری، آموزش، پژوهش و مدیریت فعالیت نموده و بدین ترتیب کمبودهای موجود اعضاء هیئت علمی و دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی و نیروی انسانی متبحر مراکز بهداشتی درمانی را جبران نمایند و از مقالات علمی و تحقیقات علوم پرستاری و علوم وابسته در جهت پیشبرد مرزهای دانش و کمک به ایجاد روح علمی در جامعه استفاده کنند

 

 

گرایش‌های مدرک کارشناسی پرستاری

از کارشناسی پرستاری می‌توان در۲۲ رشته کارشناسی ارشد ادامه تحصیل داد (در آزمون وزارت بهداشت):

اپیدمیولوژی - آموزش بهداشت - آمار زیستی - پرستاری - رفاه اجتماعی- علوم تشریحی -علوم تغذیه -علوم بهداشتی در تغذیه - فیزیولوژی - کتابداری و اطلاع رسانی پزشکی - مدارک پزشکی - مدیریت خدمات بهداشتی درمانی - مدیریت توانبخشی - اقتصاد بهداشت (با ۲ گرایش توسعه بهداشت و درمان سیاستگذاری و برنامه ریزی بهداشت و درمان) - نانوتکنولوژی پزشکی - آموزش پزشکی - پرستاری مراقبت‌های ویژه - زیست فناوری پزشکی - ارگونومی - انفورماتیک پزشکی - پرستاری مراقبت‌های ویژه نوزادان.- رشته‌های جانبی: شامل رشته آموزش پزشکی و پزشکی

—  واحدهای درسی

تعداد کل واحدهای این دوره ۳۲ واحد می‌باشد و درصورت لزوم دانشجو باید نخست برخی از دروس دوره کارشناسی را حداکثر به مدت دو نیمسال بعنوان پیشنیاز بگذراند.

دروس پایه (اصلی) ۷ واحد- دروس تخصصی و الزامی ۱۹ واحد- پایان نامه (با طرح پژوهشی) ۶ واحد- مجموعه واحدها ۳۲ واحد

تذکر: بدیهی است چنانچه دانشجو نیاز به گذراندن برخی دروس پیشنیاز داشته باشد در خلال این دوره آن دروس را می‌گذراند و مسلماً حداکثر طول مجاز تحصیل برای چنین دانشجویانی به نسبت واحدهای پیشنیاز گذرانده شده افزایش می‌یابد.

دکتری تخصصی پرستاری( (Nursing (phd):

 بالاترین مقطع تحصیلی این رشته است. دانش آموختگان این دوره می‌توانند به عنوان اعضاء هیئت علمی در دانشگاه‌ها، مراکز آموزشی و تحقیقاتی کشور انجام وظیفه نمایند.

—     شرایط ورود به دوره

   داشتن شرایط عمومی ورود به آموزش عالی.

    داشتن دانشنامه کارشناسی ارشد (فوق لیسانس) یا دکتری حرفه‌ای یا بالاتر، متناسب با رشته تحصیلی مورد تقاضا، از یکی از دانشگاههای داخل و خارج کشور که حسب مورد به تائید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری و وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی رسیده باشد.

—      تبصره: تشخیص اینکه دارنده کدام دانشنامه در کدام رشته می‌تواند تحصیل کند و همچنین تعیین شرایط تطبیق، با گروه برنامه ریزی ذی‌ربط در شورای عالی برنامه ریزی است.

    قبولی در امتحانات اختصاصی ورود به دوره دکتری Ph.D.

    داشتن معرفی نامه، مبنی بر صلاحیت تحصیل در دوره دکتری Ph.D حداقل از ۲ نفر از استادان قبلی داوطلب.

    کسب نمره قبولی در یکی از آزمون‌های زبان انگلیسی

   طول دوره و ساختار آن

   طول دوره دکتری تخصصی (Ph.D) پرستاری طبق آئین نامه مصوب شورایعالی برنامه ریزی است و دروس بصورت واحدی ارائه می‌شود.

    این دوره شامل دو مرحله آموزشی و پژوهشی می‌باشد.

   مجموع واحدهای آموزشی و پژوهشی در دوره دکتری تخصصی (Ph.D) پرستاری ۴۵ واحد می‌باشد

   مرحله آموزشی: تعداد کل واحدهای مرحله آموزشی دوره دکتری تخصصی (Ph.D) پرستاری ۲۵ می‌باشد.

 مرحله پژوهشی: تعداد واحد در مرحله پژوهشی ۲۰ واحد و به صورت پایان نامه می‌باشد که باتوجه به علاقه دانشجو و نیاز جامعه در یکی از عرصه‌های خاص تهیه و تدوین خواهد شد